Modernizm

Modernizm (z francuskiego moderne ’nowoczesny’), europejska ogólna nazwa okresu kulturalnego przełomu wieków, oznaczał zespół nowatorskich tendencji i postaw we wszystkich dziedzinach – życia, myśli i sztuki. Najogólniej rzecz ujmując, w filozofii modernizm cechował bunt przeciw materializmowi na rzecz kierunków idealistycznych w dziedzinie społecznej – walka z zacofanym i egoistycznym mieszczaństwem, jego moralnością i obyczajami w literaturze i sztuce – odejście od realizmu i akademizmu, głoszenie twórczej swobody i stosowanie nowych konwencji. Są to wszystko zagadnienia niesłychanie skomplikowane i ważne, toteż w dalszej części rozdziału będą omówione szerzej. Tu trzeba podkreślić, że na podstawie tych właśnie tendencji ideowych moderniści pragnęli wykształcić nowy typ człowieka, wyzwolonego od tradycyjnej etyki i konwenansów, a biorącego pełnymi garściami wszystko, czego tylko dostarczała nowoczesna kultura. W tej kwestii jednak stanowiska były podzielone, bo jedni moderniści fascynowali się nowoczesną cywilizacją, ona przecież stanowiła ich rację bytu, a inni widzieli w niej zagrożenie dla kultury, toteż uciekali w krainy sielankowego prymitywu.

Read the rest of this entry »

Ugrupowania tzw. „czerwonych” czy też „przedburzowców”

Nie można wreszcie pominąć milczeniem roli ugrupowania tzw. „czerwonych” czy też „przedburzowców” działających w Krakowie przed powstaniem styczniowym. (W skład tego ugrupowania wchodzili: Józef Szujski, Alfred Szczepański, Edward Lubowski, Jan Kanty Turski, Parys Filippi, Adam Bełcikowski, Kazimierz Chłędowski, Ludwik Gumplowicz, Ludwik Kubala, Jan Matejko, Artur Grottger, Walery Gadomski, Władysław Żeleński, Franciszek Wyspiański).

Read the rest of this entry »

Obok tych filozofów należy wskazać

Obok tych filozofów należy wskazać specyficznie literackie pokrewieństwa tej prozy z takimi indywidualnościami, jak Marcel Proust i Rainer Maria Rilke – co się odnosi przede wszystkim do nurtu zwanego psychologizmem – a także Franz Kafka, którego twórczość ukazuje inny rodzaj stosunków między jednostką i zbiorowością w epoce instytucjonalizacji wartości. Wszystkie te zbieżności i pokrewieństwa nie objaśniają jednak olśnień poznawczych, jakie ta proza przynosi, powiedzieć można co najwyżej, że zjawienie się jej dorównuje stopniem odkrywczości manifestacjom nowatorów poetyckich okresu wcześniejszego. Jest niejako równoległym fenomenem w tej mierze, jakby dopiero teraz proza polska odnalazła te same, czy analogiczne, źródła twórczego pobudzenia.

Read the rest of this entry »

W końcowej fazie polskiego modernizmu

Ten synkretyzm różnych poetyk może najciekawsze innowacje spowodował w powieści, która w typowym modernistycznym wydaniu jest tworem bardziej nowoczesnym w porównaniu z jej pozytywistyczną wersją. Skomponowana jest bowiem z autonomicznych fragmentów (np. Ludzie bezdomni), a te z kolei z dramatycznych scen, obrazów spiętych liryczną struną. Narrator wszechwiedzący nie jest już dyktatorem akcji jak w powieści realistycznej, jego rola jest ograniczona na rzecz bohaterów utworu, sam jest jakby tylko jednym z nich. Informuje o podstawo-wych cechach bohaterów i organizuje niektóre zdarzenia fabularne. W powieści takiej stosunkowo dużo jest monologów lirycznych lub filozoficznych, wielkich symbolicznych scen i impresjonistycznych pejzaży. Skala stylistyczno-językowa ujęć duża – od środowiskowego żargonu, referatowego dyskursu, po intymne pamiętnikowe wyznania i malarskie opisy.

Read the rest of this entry »

Ofiarnictwo romantyczne

Ofiarnictwo romantyczne wydawało się z praktycznego punktu widzenia pozytywistów zasadą absurdalną i okrutną, co nie pomniejsza

słuszności poetyckiej metafory Słowackiego o „kamieniach rzucanych na szaniec”. Był to obronny szaniec narodowej kultury i niepodległości.

Reklamy
Kategorie Witryny
Reklamy