Dynamika przemian stylowych

I jeśli mówimy o nasileniu się intencji realistycznych w prozie, to wybór przesłanek dla tego realizmu pozwala go również osadzić w tym nastawieniu na chwilę teraźniejszą, co, jak wiemy, nie bywa dla realisty znamienne. Tymczasem realizm prozy lat dwudziestych charakteryzuje bardzo silna potrzeba reagowania na to przede wszystkim, co naoczne, co dzieje się właśnie w tej chwili, co domaga się wyrazu jakby dlatego, że bezpośrednio i niejako „dotykalnie” nas obchodzi. Dlatego realizm ten jest tak wrażliwy na zjawiska polityczne, na działania praktyczne w tej mierze bardziej niż na spory o koncepcje programowe, na mechanizmy walki o władzę, o kariery, na konflikty klas i środowisk. Tak pisze Kaden-Bandrowski, Zofia Nałkowska, Andrzej Strug czy Stanisław Rembek. Pamiętne wezwanie z Przedwiośnia Stefana Żeromskiego o wielkie idee dla nowego państwa zabrzmiało dlatego chyba tak dramatycznie, że tej doraźności praktycznych działań przeciwstawiło postulat ideowych projekcji, jakich brakło.

Widzimy więc, że podstawowe płaszczyzny doświadczeń przenikają się w tych latach i wyłaniają literaturę, której poszczególne, bardzo różne artykulacje stylowe zawierają dające się rozpoznać pierwiastki wspólne. Nazwijmy tę wspólnotę dążeniem do rozpoznania chwili aktualnej.

Dynamika przemian stylowych. Drugie dziesięciolecie. Poezja. Około roku 1930 nastawienia te ulegają różnego rodzaju przesunięciom. Wybuch wielkiego kryzysu gospodarczego zmienia klimat życia duchowego w całej Europie, w nowy okres doświadczeń polityczno-ekonomicznych wchodzi również Związek Radziecki, kolektywizujący swoją wieś. W Niemczech zwiększa się nacisk ugrupowań nacjonalistycznych i nazistowskich, co doprowadzi niedługo później do objęcia władzy przez Adolfa Hitlera i szybkiej faszyzacji państwa. W naszym kraju z kolei zamach majowy Piłsudskiego, późniejsze rozbicie opozycji parlamentarnej przy nasilających się przejawach kryzysu gospodarczego – zwłaszcza dotkliwie odczuwanych redukcjach i bezrobociu – prowadzą stopniowo do ograniczenia demokracji i wzrostu tendencji autorytarnych, do ustaw wymierzonych przeciw robotnikom i ograniczeń praw mniejszości narodowych. Coraz jawniej też rozwijają się nastawienia antysemickie.

Leave a Reply

Kategorie Witryny
Reklamy