Filozofia Nietzschego

Filozofia Nietzschego była wyrazem zarówno rozkładu kultury mieszczańskiej, jak i próbą wyjścia z tego ideowego kryzysu, jaki zaznaczył się pod koniec XIX wieku w dziedzinie etyki (pewna dewaluacja norm moralnych), w filozofii (zwątpienie w rozumowe poznanie świata) oraz w życiu społecznym i obyczajowym (zakwestionowanie kapitalistycznej ekonomiki, poczucie zagrożenia i osamotnienia jednostki). Nietzsche głosił kult nadczłowieka, jednostki silnej, realizującej na co dzień dioni- zyjskie ideały, wznoszącej się ponad przeciętny, szary tłum. Ponad układy społeczne i idee filozof wynosił życie jako autonomiczną i największą wartość, życie pełne, nie krępowane żadnymi sztucznymi normami, życie oparte na wolnej grze instynktów. Jednostki niezwykłe miały dokonać odrodzenia człowieczeństwa i uzdrowić zepsutą kulturę.

Choć filozofia Nietzschego wnosiła dużo optymizmu w świadomość epoki, drążonej nihilistycznymi i dekadenckimi tendencjami, to jednak nie wolno zapominać, że lansowała równocześnie poglądy antydemokratyczne i wsteczne. Bowiem trudno zaakceptować twierdzenie tego filozofa, że wojna jest zjawiskiem korzystnym, bo rodzi męstwo, że z wolności i dóbr powinni korzystać tylko silni, a nierówność społeczna jest zjawiskiem normalnym. Nietzsche, dokonując przewar-tościowania dotychczasowych ideałów, nie doceniał, a nawet niszczył wiele pozytywnych wartości społecznych. Zwalczał na przykład dotychczasową podstawę moralności – religię, nie dając racjonalnych propozycji, które by ją mogły zastąpić. Negował też rolę wychowania i spychał na dalszy plan walory duchowe człowieka.

Odrzucając zatem antydemokratyczne poglądy filozofii Nietzschego, pisarze młodopolscy rozwinęli jednakże w swoich utworach szereg jej tez. W pierwszym rzędzie za jego przykładem skierowali atak na ówczesną skarłowaciałą moralnie społeczność mieszczańską, a zwłaszcza jej typowego przedstawiciela, ograniczonego filistra. Literackim przykładem są tu choćby dramaty Jana Augusta Kisielewskiego W sieci i Karykatury czy Gabrieli Zapolskiej Moralność pani Dulskiej. Natomiast nietzscheański kult nadczłowieka, ludzkiej doskonałości i mocy, złączył się u nas z kultem niezwykłego bohatera romantycznego i przedstawiany był w różnych kategoriach: jako wzorzec bohatera narodowego wsławionego wielkimi czynami (np. Zawisza Czarny w Weselu Wyspiańskiego czy Mickiewicz z utworu Górskiego Monsalwat), jako heros etyki i społecznej odpowiedzialności (np. bohaterowie utworów Żeromskiego, a szczególnie Piotr Cedzyna i Tomasz Judym) i jako artysta doskonalący swoją osobowość i sztukę (np. Sny o potędze Staffa).

Leave a Reply

Reklamy
    System reklamy Test
Kategorie Witryny
Reklamy