Główne nasilenie ideologicznej ofensywy pozytywistycznej

W rezultacie represji popowstaniowych, a w szczególności w związku z całkowitym zlikwidowaniem polskich instytucji, polskiego szkolnictwa, ciężar przebudowy życia społeczeństwa zaboru rosyjskiego w duchu nowego programu musiała przejąć na siebie prasa i literatura. Jest to okoliczność, która wyjaśnia wyjątkową rangę i znaczenie słowa pisanego, publicystyki, prasy, udział w sporach prasowych wszystkich czołowych umysłów tamtej doby. Literatura i prasa musiały zastąpić nie istniejące szkolnictwo polskie i inne instytucje, zająć się wychowaniem obywatelskim i patriotycznym, kształtować poglądy ekonomiczne i społeczne, moralne i estetyczne, zajmować się polityką itd. Społeczna ranga i znaczenie prasy osiągnęły ten poziom (a może nawet przewyższyły go), który miały w dobie polskiego oświecenia, kiedy to również prasa i literatura podjęły się przebudowy polskiej mentalności, sięgnęły po swoisty „rząd dusz” w imię programu stronnictwa upatrującego szansę dalszej egzystencji narodu w zasadniczych reformach, dotyczących wszystkich dziedzin życia.

Główne nasilenie ideologicznej ofensywy pozytywistycznej przypada na lata 1871-1874. Wtedy to wychowankowie Szkoły Głównej, przede wszystkim Aleksander Świętochowski, Julian Ochorowicz, Piotr Chmielowski, Józef Kotarbiński, Feliks Bogacki, Bolesław Prus oraz młody Henryk Sienkiewicz, a także Eliza Orzeszkowa wysunęli się na czoło jako rzecznicy nowego programu działania i myślenia. Wypowiadali się oni wyłącznie na łamach pism warszawskich i w swoich książkach. Spośród pism związanych z propagandą pozytywizmu wymienić należy przede wszystkim „Przegląd Tygodniowy”, „Niwę” (szczególnie w najwcześniej-szym okresie od 1876 stała się pismem o profilu zachowawczym), „Opiekuna Domowego” (w latach 1873-1876), „Ateneum” i „Nowiny”.

Jak już powiedzieliśmy, program pozytywistów proponował zreformowanie wszystkich istotnych dla społecznego bytu dziedzin życia, zakładając jednocześnie konieczność zasadniczych zmian w polskiej narodowej mentalności.

Leave a Reply

Reklamy
Kategorie Witryny
Reklamy