Modernizm

Modernizm (z francuskiego moderne ’nowoczesny’), europejska ogólna nazwa okresu kulturalnego przełomu wieków, oznaczał zespół nowatorskich tendencji i postaw we wszystkich dziedzinach – życia, myśli i sztuki. Najogólniej rzecz ujmując, w filozofii modernizm cechował bunt przeciw materializmowi na rzecz kierunków idealistycznych w dziedzinie społecznej – walka z zacofanym i egoistycznym mieszczaństwem, jego moralnością i obyczajami w literaturze i sztuce – odejście od realizmu i akademizmu, głoszenie twórczej swobody i stosowanie nowych konwencji. Są to wszystko zagadnienia niesłychanie skomplikowane i ważne, toteż w dalszej części rozdziału będą omówione szerzej. Tu trzeba podkreślić, że na podstawie tych właśnie tendencji ideowych moderniści pragnęli wykształcić nowy typ człowieka, wyzwolonego od tradycyjnej etyki i konwenansów, a biorącego pełnymi garściami wszystko, czego tylko dostarczała nowoczesna kultura. W tej kwestii jednak stanowiska były podzielone, bo jedni moderniści fascynowali się nowoczesną cywilizacją, ona przecież stanowiła ich rację bytu, a inni widzieli w niej zagrożenie dla kultury, toteż uciekali w krainy sielankowego prymitywu.

Modernistyczne przeobrażenia postawiły też nowe wymagania literaturze. Młodopolskie programy artystyczne będą charakteryzowane dalej, ale już teraz warto przytoczyć na ten temat zdanie wypowiedziane u progu okresu przez poetę Antoniego Langego. W roku 1890 na łamach „Tygodnika Ilustrowanego” pisał on, iż literatura w myśl założeń modernizmu „ma streszczać całą naszą duszę i całe nasze ciało, naszą newrozę i niepokój, szaleństwo i zbytek, naszą melancholię i cynizm, spazmy i rezygnację, pragnienie śmierci, pragnienie złota i miłości – całą naszą istotę i istotę naszego otoczenia”.

Choć w niektórych krajach europejskich posługiwano się także terminem neoromantyzm, to jednak szczególne uzasadnienie ma on w literaturze polskiej przełomu wieków. W Polsce wyrażał on istotę mo dernistycznego buntu: potępienie politycznej bierności i oportunizmu epoki poprzedniej, jej ciasno rozumianego organicyzmu, a przede wszystkim społecznego marazmu i braku wyższych ideałów. Świadomie reaktywowano te romantyczne wartości, które dla dalszego bytu narodu uznano za konieczne. Odżywa zatem romantyczny historyzm, tak wspaniale wyeksponowany między innymi na obrazach Jana Matejki, literatura wydobywa z przeszłości te wydarzenia i cechy, które dla współczesnego pokolenia symbolizowały niezniszczalne pierwiastki naszej osobowości i stanowić miały źródła mocy w walce z wynaradawiającą polityką zaborców. Pisarze za przykładem romantyków inspirują niepodległościowy czyn, łą-czą go nieraz ze społecznym radykalizmem. Nie przejmowano jednak wszystkich idei tamtej epoki, do wielu spraw odniesiono się krytycznie uwidoczniło się to w twórczości Wyspiańskiego i Żeromskiego.

One Response to “Modernizm”

Leave a Reply

Reklamy
    System reklamy Test
Kategorie Witryny
Reklamy