Naturalizm unikał utylitaryzmu

Ale naturalizm to kierunek wieloaspektowy i mający dużo wewnętrznych sprzeczności one to właśnie stworzyły wiele styków z przeciwnymi kierunkami, a jednocześnie wyjaśniają przyczyny wchodzenia z nimi w artystyczne sojusze. I tak:

Naturalizm unikał utylitaryzmu, obce mu było oficjalne paktowanie z jakimiś partiami czy ideologiami — w teorii, bo w praktyce jego rezultaty służyły lewicy – dążył do scjentycznej prawdy drogą empirycznych badań, sztukę uczynił narzędziem poznania, dzięki temu stawał się bliski parnasizującemu kierunkowi Miriama czy programowi Przybyszewskiego. Bliskość tę pogłębiło sakralizowanie praw natury, widzenie w nich sił niemal boskich – owa tęsknota za absolutem, tak często ukazywana w nieokreślonych symbolach. Wprawdzie naturalizm dążył do obiektywnej prawdy, ale równocześnie sankcjonował prawo artysty do modyfikowania jej według własnego temperamentu, a to

równało się interpretacji subiektywnej. Ta sprzeczność czyniła z kolei naturalizm bliski impresjonistom, którzy w podobny sposób utrwalali doraźne, chwilowe wrażenia. Oba kierunki odtwarzały i utrwalały obrazy i sceny w ich autonomicznej postaci, cechuje je zatem ikonicz- ność, brak syntetyzujących ocen, tego zabiegu musiał dopiero dokonywać widz czy czytelnik. Naturaliści sięgali po takie werystyczne formy, jak list czy pamiętnik, impresjoniści i ekspresjoniści również, lecz pełniły u nich inną funkcję – ukazywania momentu przeżyć, lirycznego pa-tosu, wyrazu uczuć. Znów to, co u naturalistów było dokumentem prawdy, jak częste stosowanie gwary czy drastycznych opisów, to ekspresjonistom służy do mocniejszego wyrażenia cech osobowości lub stosowania charakterystycznych dysonansów, zgrzytów. I tego typu postaw i motywów, stosowanych w różnych kierunkach na zasadzie podobieństwa czy opozycji, można by przytoczyć więcej. Faktem jest, że naturalizm wchodził w związki z innymi kierunkami zarówno w poezji (np. wczesna twórczość Kasprowicza), w dramacie (Zapolska), w epice (oprócz wymienionych już pisarzy – u Reymonta, Sieroszewskiego i Żeromskiego).

Leave a Reply

Kategorie Witryny