Naturalizm

Naturalizm, wychodząc z identycznego założenia jak realizm pozytywistyczny, formułuje zupełnie inaczej kryterium prawdy: prawdziwy obraz świata to obraz powstający w wyniku obserwacji i wiedzy, ale nie podlegający interpretacji i ocenie, a w każdym razie wolny od apriorycznych założeń ideowych – etycznych, politycznych, filozoficznych czy jakichkolwiek innych. Każda bowiem apriorycznie przyjęta teza zawiera w sobie niebezpieczeństwo interpretacji rzeczywistości, a więc jej zniekształcenia. Prawda o rzeczywistości to prawda obiektywna, a taka może zaistnieć jedynie wtedy, gdy artysta ograniczy się do przedstawienia faktów, zgromadzenia szczegółów i zestawienia ich w obrębie „kompozycji naturalnej” (termin użyty przez Flauberta, oznaczający taką kompozycję powieści, która nie jest podporządkowana jakiemuś z góry przyjętemu założeniu, nie jest zatem sztuczna, ale wynika z istoty materiału, który wchodzi w obręb powieści, nadając jej niejako własny, „naturalny” kształt. Stąd niechęć naturalistów do liryki i dramatu, a więc do tych gatunków literackich, które mając z góry określoną formułę, kształt, powodują okaleczenie prawdy przedstawianego „kawałka życia”).

Tak sformułowane kryterium prawdy rzutuje nie tylko na charakter kompozycji, ale także na miejsce i rolę narratora. Usuwa się on poza obręb świata przedstawionego znika narrator wszystkowiedzący i nachalnie komentujący, oceniający swych bohaterów, ich myśli i uczynki. Wiedza o świecie nowego narratora nie wykracza poza prawdopodobną wiedzę jego bohaterów.

Intencja przedstawienia świata w jego naturalnym kształcie, niechęć do ocen i interpretacji wynikają ze zrozumienia całej złożoności motywacji ludzkich działań, decyzji itd. Literatura naturalistyczna usiłuje przedstawić życie w całej jego komplikacji, w całej kolorowości i wiełoaspek- towości. Za tą przełomową dla literatury i jej przyszłości tezą kryje się jednak cień pesymizmu poznawczego, niewiara w możność zrozumienia i zanalizowania sensu ludzkiej egzystencji, miejsca człowieka w świecie. Otwiera się droga do postaw skrajnie agnostycznych i pesymistycznych. Naturalizm spotka się wkrótce ze słusznym zarzutem, iż przedstawiony w jego dziełach świat to mozaika nie układająca się w żaden sensowny wzór, to zespół faktów nie tworzących spójnego związku.

Leave a Reply

Reklamy
    System reklamy Test
Kategorie Witryny
Reklamy