Obok tych filozofów należy wskazać

Obok tych filozofów należy wskazać specyficznie literackie pokrewieństwa tej prozy z takimi indywidualnościami, jak Marcel Proust i Rainer Maria Rilke – co się odnosi przede wszystkim do nurtu zwanego psychologizmem – a także Franz Kafka, którego twórczość ukazuje inny rodzaj stosunków między jednostką i zbiorowością w epoce instytucjonalizacji wartości. Wszystkie te zbieżności i pokrewieństwa nie objaśniają jednak olśnień poznawczych, jakie ta proza przynosi, powiedzieć można co najwyżej, że zjawienie się jej dorównuje stopniem odkrywczości manifestacjom nowatorów poetyckich okresu wcześniejszego. Jest niejako równoległym fenomenem w tej mierze, jakby dopiero teraz proza polska odnalazła te same, czy analogiczne, źródła twórczego pobudzenia.

Wyodrębniają się tu dwa wspomniane już nazwiska: Witold Gombrowicz i Bruno Schulz. Historycznoliterackie znaczenie pierwszego z nich to głównie stworzenie nowej „sytuacji narratora”, który umie się niejako wydzielić zarówno z porządku motywacji naturalistycznych i spojrzeć na człowieka jako istotę „uwięzioną w formie”, jak i z porządku motywacji kulturowych, przez wskazanie na ich fałszujące osłony i kostiumy. Staje się zatem ów narrator krytykiem obu tych porządków interpretacyjnych, ujmuje je jako wciąż odnawiającą się opozycję, którą on sam z kolei igrać może jako reżyser kreowanego świata. Gombrowicz uchodzi często za wielkiego demaskatora fałszów ukrywających się w przyswojonych społecznie znaczeniach kulturowych, z równą wszakże słusznością można go uznać za demaskatora innych fałszów, tych mianowicie, które czynią człowieka cząstką przyrody i z niej wyprowadzają nasze zachowania. Jego narrator szuka jakby „trzeciego stanowiska”, gdzie osiągalne jest wyzwolenie podwójne, gdzie rządzi – powiedziałoby się – igraszka czystego intelektu umiejącego wznieść się ponad oba szeregi motywacji i gdzie się zaczyna jakby strefa wolności. Dodajmy, że sam Gombrowicz wskazał na Nietzschego jako szczególnie mu bliskiego filozofa.

Z tej podwójności rodzi się niezwykle ostry charakter szyderstwa Gombrowicza, pierwiastek satyryczny ogarnia tu „wszystko”, obok bowiem rzeczywistości obserwowanej sam sposób przekazywania materiału, czyli język literacki staje się specyficznym przedmiotem żartu i drwiny, dorobek tego pisarza może być więc ujęty jako satyra na przekaz literacki w jego nastawieniach poznawczych, komunikacyjnych, wreszcie estetycznych.

One Response to “Obok tych filozofów należy wskazać”

Leave a Reply

Reklamy
    System reklamy Test
Kategorie Witryny
Reklamy