Pierwsze wiadomości i informacje na temat naturalizmu

Dokonuje się przesunięcie akcentu z optymistycznego dydaktyzmu na empiryzm, czyli z metody tendencyjnej na metodę obserwacji, metodę przedmiotową.

Pierwsze wiadomości i informacje na temat naturalizmu pojawiły się w Polsce właśnie w latach osiemdziesiątych, a dostarczał ich głównie Antoni Sygietyński jako autor studiów o Współczesnej powieści we Francji, drukowanych od 1881 do 1883 r. w „Ateneum”. Sygietyński zaatakował twórców teorii i praktyki pozytywistycznego realizmu, zarzucając im błąd w kolejności postępowania, obserwowania i odtwarzania rzeczywistości w dziele sztuki: najpierw przyjmowano ogólny punkt widzenia, formułowano ideę, później zaś przystępowano do czynności obserwowania, poznawania świata, dopasowując niejako swoje spostrzeżenia do tej idei, do tego a priori przyjętego punktu widzenia. Lapidarnie sformułował istotę tego błędu w swoim (nie drukowanym) Notatniku Sygietyński pisząc o Marcie Orzeszkowej: „Pani O. nie widzi ani ulicy, ani Warszawy, ani Polski, ani ludzi, ani kobiet, ani Marty, a tylko kwestię kobiecą, zawieszoną na gwoździku, na bajeczce wysnutej z fantazji”. Krytykując zaś generalnie Nasz ruch powieściowy, pisał („Wędrowiec” 1884 nr 37- 39): „Powieść oparta na tle życia, na dokumentach ścisłej obserwacji, na analizie duszy ludzkiej leży u nas odłogiem, zostawiając wolne miejsce powieści tendencyjnej, której wartość wewnętrzna w niczym nie przewyższa wartości pierwszego lepszego artykułu wstępnego, napisanego pod wpływem chwili i żyjącego tylko przez chwilę. Tak samo jak w malarstwie artyzm i prawda życiowa grają tu małą rolę – albo nie grają jej wcale”.

Kryterium realizmu nie ulega w zasadzie zmianie: natura pozostaje „jedynym i wyłącznym kodeksem dla postępowania artystów przy tworzeniu, natura jest jedynym i wyłącznym kryterium dla sądzenia dzieł sztuki […]” – pisał Sygietyński w artykule Sztuka na Wystawie Powszechnej w Paryżu („Ateneum” 1878, t. III). Jednak sposób rozumienia istoty natury i stosunku do niej artysty zostaje gruntownie przebudowany.

Leave a Reply

Reklamy
    System reklamy Test
Kategorie Witryny
Reklamy