Powieść tego nurtu

Powieść tego nurtu nie odegrała może poważniejszej roli w procesach rozwoju literatury jako przemiany świadomości estetycznej, rzadko bywała odkrywcza w koncepcjach intelektualnych, nader ważnym zjawiskiem staje się wszakże z punktu widzenia ogólniejszych przesunięć socjologiczno-politycznych. Bo ona właśnie dokumentuje wyraziście rodzenie się nowego społeczeństwa masowego, rozmywanie się dawnych feudałno-burżuazyjnych struktur kulturalnych i obyczajowych, wyła-nianie się nowych warstw i grup, nowych nosicieli energii społecznej, a przede wszystkim nowych nosicieli wartości kulturowych, nowych współuczestników życia politycznego, reprezentantów nowych trendów rozwoju cywilizacyjnego. W pierwszym dziesięcioleciu międzywojnia było to wszystko jedynie materiałem dla programów poetyckich, teraz natomiast staje się już treścią dla realistycznych obserwacji, staje się więc rzeczywistością praktyczną, zarówno na planie demokratyzacji kultury, jak i na planie politycznej niepodległości państwa. I w tym kontekście szczególnego znaczenia nabierają dwie formuły programowe wyłaniające się w latach trzydziestych: po pierwsze, program literacki grupy Przedmieście, po drugie, program autentyzmu tworzony przez pismo Stanisława Czernika „Okolica Poetów”.

Obie formuły programowe odrzucają rozumienie literatury jako pewnego rodzaju konceptu intelektualno-estetycznego i wspólny im jest wrogi, a co najmniej niechętny stosunek do ukształtowanych elit kul- turalno-obyczajowych. Bliski im jest natomiast świat plebejski, świat proletariuszy i wyrobników w przypadku Przedmieścia, świat wiejsko- -chłopski – w przypadku autentystów. Łączy je dalej nastawienie na obserwację rzeczywistości praktycznej, pewien rodzaj demaskatorstwa szukającego uzasadnienia w losie społecznym warstw upośledzonych, przekonanie, że człowiek z nizin społecznych, dotąd traktowany jako przedmiot działania politycznego lub kulturalnego, staje się odtąd podmiotem takiego działania i jego świadomość właśnie, jego doświadczenia będą bogatym i ważnym źródłem twórczej inspiracji. Przedmieście wyraźniej akcentowało swój radykalizm ideowo-polityczny, „Okolica Poetów” natomiast podkreślała odrębność chłopskiego świata duchowego, chłopskiej wyobraźni poetyckiej, wspólne było natomiast dążenie do obalenia tradycyjnie uznanej hierarchii obiegów kultury.

Leave a Reply

Reklamy
Kategorie Witryny
Reklamy