„Rewolucja” nowatorów

Ale to upraktycznienie pytań o państwo i jego żywą, „cielesną” – powiedziałoby się – historię modeluje także utwory innych prozaików. Nowy materiał doświadczeń narzuca prozie nowe postaci, nowe sposoby obserwacji, budzi zainteresowanie dla mechanizmów tworzenia się praktyki historycznej, wyłaniania się władzy, walki o władzę, rodzenia się karier, arywizmu różnego rodzaju, konkurencji o miejsce w nowej strukturze społecznej. Chodzi tu nie tylko o nowe tematy. Także o to, że nowe tematy podpowiadają inne sposoby wykorzystania wcześniej wypracowanych środków narracyjnych. I tak na przykład naturalistycz- ne widzenie człowieka i jego zachowań w otoczeniu społecznym, co się zjawia w prozie polskiej pod koniec XIX wieku, zostaje teraz wykorzystane dla ukazania brutalności konfliktów polityczno-personalnych, dla odtworzenia antagonizmów środowisk, klas społecznych, a nader często dla udramatyzowania losów jednostkowych – w wyścigu ludzi do bogactwa, władzy albo miłości. Przykłady znajdziemy u Juliusza Kadena- -Bandrowskiego, u Zofii Nałkowskiej czy Andrzeja Struga.

„Rewolucja” nowatorów. Trzeci wreszcie kompleks zjawisk warunkujący odrębność międzywojnia jako okresu literackiego tworzy burzliwy rozwój radykalnie nowych sposobów wyrazu artystycznego w Europie lat dziesiątych i dwudziestych. Proces ten jest tak głęboki i rozległy, że określa się go czasem jako „rewolucję w sztuce i literaturze”, i jeśli chcielibyśmy stosować tradycyjne kryteria periodyzacji, odwołujące się do przemiany wrażliwości i gustów estetycznych – w nim właśnie znaleźlibyśmy rację dla wyznaczenia roku 1918 jako cezury mię- dzyformacyjnej. Mamy wszakże istotne powody, aby w procesie tym widzieć tylko jeden z czynników wyznaczających odrębność dorobku literackiego w naszym okresie. W przeciwieństwie bowiem do podstawowych okresów wieku XIX rewolucja nowatorów nie wyłania spójnego zespołu poglądów ani upodobań estetycznych, dzieli się od razu na kilka czy nawet kilkanaście kierunków programowych, z których żaden nie stał się dominujący.

Leave a Reply

Kategorie Witryny