Stanowisko Świętochowskiego

Podstawową sprawą dla młodych była konieczność wyrzeczenia się na czas nieokreślony idei walki zbrojnej o odzyskanie niepodległości. Oznaczało to po pierwsze odcięcie się od myśli politycznej epoki poprzedniej, to jest romantyzmu, po drugie konieczność szczepienia w świadomości społecznej trudnej i niepopularnej idei, że tak zwana „racja stanu” wymaga od Polaków znalezienia sposobu życia z zaborcą (czy z zaborcami). Krótko mówiąc, poglądy polityczne pozytywistów można sprowadzić do programu legalności działania, który formułowany był w róż-nych indywidualnych ujęciach, mniej lub bardziej jednoznacznie. Bodaj najbardziej jaskrawe jego ujęcie zaproponował Aleksander Świętochowski w swoich Wskazaniach politycznych (1882). „Szczęście […] ogółu, według nas, nie jest bezwzględnie zależne od jego siły i samodzielności politycznej […]” – pisał, twierdząc jednocześnie, że istnieją narody mające niepodległość, a nie charakteryzujące się szczęściem i dobrobytem, i dodawał: „Marzenia o odzyskaniu samoistności zewnętrznej ustąpić dziś winny staraniom o samodzielność wewnętrzną. Samodzielność ta zaś może być tylko wynikiem wzmocnienia sił umysłowych i materialnych, wszechstronnego rozwoju narodowego”.

Stanowisko Świętochowskiego podzielali w gruncie rzeczy wszyscy pozytywiści, jakkolwiek nikt z, nich nie ujął swoich poglądów w sposób tak skrajny. Wszyscy jednak sądzili, że sytuacja społeczeństwa polskiego wymaga, w każdym razie w chwili obecnej, a także na czas trudny do bliższego określenia, wyrzeczenia się marzeń o niepodległości.

Hasło trójlojalizmu sformułowali w Galicji stańczycy, rozumując podobnie jak pozytywiści, że walka o niepodległość jest na razie pozbawiona jakichkolwiek perspektyw, i głosząc konieczność podporządkowania się autorytetowi władzy zaborczej między innymi jako remedium na polskie wady narodowe, liberum veto i liberum conspiro, wywodzone z naszej historii i rzekomo stanowiące przyczynę klęsk. Zewnętrzna analogia tego stanowiska nie świadczy o identyczności programu pozytywistów i stańczyków stańczycy nie aprobowali programu pozytywistycznego, którego jednym z elementów było wezwanie do legalności politycznej. Byli stańczycy ideologami konserwatywnego ziemiaństwa, najzupełniej niezainteresowanymi hasłami przebudowy społecznej i ekonomicznej kraju w duchu demokratycznym, w interesie mieszczaństwa, rzemieślników i warstwy chłopskiej (bo taki sens społeczny należałoby przypisać programowi pozytywizmu).

Leave a Reply

Reklamy
    System reklamy Test
Kategorie Witryny
Reklamy