Temat artysty i sztuki

Temat artysty i sztuki, ważny problem filozofii i literatury ówczesnej, będzie omówiony dalej osobno. Przedtem jeszcze parę uwag o poglądach francuskiego myśliciela Henryka Bergsona (1859-1941), który również poświęcił tym sprawom sporo refleksji w swoich pracach: Esej o bezpośrednich danych świadomości (1889), Materia i pamięć (1896), Wstęp do metafizyki (1903) i Ewolucja twórcza (1907).

Zdaniem francuskiego filozofa, artysta kierując się intuicją poznaje świat najgłębiej i najpełniej, staje się dzięki temu rewelatorem jedynej prawdy. A dzieje się tak dlatego, że sztuka, którą tworzy, z istoty swej zajmuje się tajemną rzeczywistością ducha i stara się zbadać jego związki ze światem w ogóle, narzędziem zaś poznania jest właśnie i n- t u i c j a, rodzaj wyższego instynktu. Degraduje zatem Bergson intelekt jako poznawczy instrument, gdyż jak sądzi, kieruje nim ciasny praktycyzm, co w konsekwencji zniekształca obraz rzeczywistości, zwłaszcza że naukowe metody i pojęcia są szablonowe i nie potrafią prawidłowo ocenić dynamicznie zmieniających się badanych obiektów. Ponadto poznanie naukowe zajmuje się zewnętrzną i ilościową stroną istot i rzeczy, niezdolne jest zatem do zbadania ich indywidualnych i wewnętrznych właściwości, gdy tymczasem motor rozwoju twórczego, tak zwany pęd życiowy (élan vital), jest usytuowany właśnie w głębi żywego świata. Tylko artysta jest kompetentny właściwie ocenić jego wewnętrzne bogactwo, ową żywą jaźń, a tym samym sztuka jest zdolna do poznania tych absolutnych prawd, którymi dotąd zajmowała się filozofia.

Tego rodzaju stwierdzenie Bergsona podnosiło także poznawczą rangę literatury, gdyż w utworach można było najlepiej rejestrować żywiołowy potok wewnętrznych przeżyć bohaterów, co ułatwiało poznanie ich duszy i natury ich osobowości. A stało się to szczególnie aktualne i możliwe wtedy, gdy austriacki neurolog Zygmund Freud (1856-1939) w swoich dziełach O marzeniu sennym (1900) i Wstęp do psychoanalizy (1917) wyłożył zasady oceniania różnorakich objawów nieświadomych przeżyć psychicznych człowieka. Po ich zbadaniu nie tylko z powodzeniem można było leczyć pacjentów gdy te metody zastosowało się do in-terpretacji sztuki, można było także ustalić pewne mechanizmy kształtujące daną osobowość twórczą i zjawiska kultury w ogóle.

Leave a Reply

Kategorie Witryny