Znaczenie klęski powstania styczniowego

Jak się więc wydaje, znaczenie klęski powstania styczniowego, a zatem daty 1864, dla ideowego przełomu w świadomości polskiego społeczeństwa, związane z tą datą głębokie zmiany w mentalności społecznej, jak również w strukturze społeczeństwa i w jego sytuacji ekonomicznej nie podlegają dyskusji. Z drugiej strony faktem jest, że jakkolwiek – o czym była tu dość szeroko mowa – sympatie dla pragmatycznego empiryzmu i racjonalizmu, dla organicyzmu itd. pojawiły się jeszcze przed rokiem 1864, nasilenie dyskusji i próba sformułowania nowego programu działania opartego na doświadczeniach klęski powstania i na wynikających z niej przemyśleniach zostały intensywnie podjęte dopiero w latach sie-demdziesiątych, w licznych dyskusjach i wystąpieniach prasowych. Upoważnia to Henryka Markiewicza (Próba periodyzacji nowożytnej literatury polskiej, w: Przekroje i zbliżenia) do twierdzenia, że początków pozytywizmu należy szukać około roku 1870: „Początek okresu […] umieszczamy później niż czyni się to zazwyczaj – około roku 1870, gdyż wtedy dopiero właśnie ideologia pozytywistyczna zaznacza się wyraźniej i w publicystyce, i w literaturze (Orzeszkowa Pan Graba 1869, Sienkiewicz Humoreski z teki Worszyłły 1872, Świętochowski My i wy 1873)”.

W istocie rzeczy lata siedemdziesiąte stały się widownią bardzo burzliwej dyskusji prasowej, zwanej walką starej i młodej prasy. Celem tej dyskusji było ostateczne skrystalizowanie postaw ideowych i programu działania w zmienionych stosunkach społecznych, ekonomicznych i politycznych.

Leave a Reply

Kategorie Witryny