Zniechęcenie wobec bezkształtnej i prymitywnej ludzkiej masy

Utrata zaufania do zbiorowości nie prowadzi, oczywiście, wyłącznie do renesansu postaw indywidualistycznych. Jest ona oceniana przez lewicę z pozycji walki klas, jako rezultat rozwoju stosunków charakterystycznych dla kapitalizmu. Kryzys pozytywizmu to równocześnie początek rozwoju myśli socjalistycznej w Polsce, to okres polemik i kampanii ideowych prowadzonych między innymi przez takich publicystów, jak Białobłocki, Krusiński czy Krzywicki.

Zniechęcenie i nieufność wobec bezkształtnej i prymitywnej ludzkiej masy skupiającej się w wielkich miastach prowadzi do nieufności wobec typu kultury stworzonej przez nową, przemysłową i urbanistyczną cywilizację. To z kolei stanowi punkt wyjścia dla wszelkiego rodzaju propozycji ucieczki w świat innych kultur, nie skażonych cywilizacją, kultur naturalnych, pierwotnych. W Polsce jest to najczęściej propozycja powrotu do wsi, do kultury wiejskiej, do wartości etycznych, które, nie skażone wpływami cywilizacji przemysłowej i urbanizacji, pozostały w środowisku wiejskim w swej pierwotnej postaci. Tezę taką formułują i publicyści „Głosu”, a odnaleźć ją można choćby w powieści Orzeszkowej Cham. Postępująca dezintegracja obrazu świata, którego sens wydawał się do tej pory logiczny i spójny, pociąga za sobą i ihne konsekwencje. Świadomość niemożności zrozumienia logiki praw rządzących rzeczywistością prowadzi nie tylko do ich negacji i do postaw agnostycznych. To jednocześnie punkt wyjścia dla formuły, że sztuce pozostaje jedynie notować przejawy nieustannej zmienności, ciągłego niepokoju i ruchu, przesuwania się przed oczyma obserwatora zmieniających się obrazów. Nietrudno odgadnąć, że ta z kolei konsekwencja kryzysu światopoglądu pozytywistycznego stanowi zalążek nowego kierunku w sztuce, to jest impresjonizmu.

Takim sposobem wszystkie właściwie tezy filozoficzne, z których wyrosła teoria i praktyka pozytywizmu, znalazły swoje przeciwieństwo na skutek załamania się wiary w ich sensowność i praktyczną skuteczność.

Leave a Reply

Kategorie Witryny